Kedi ve Köpeklerde Kısırlaştırma

Kedi ve köpeklerde kısırlaştırma konusu her kedi- köpek kısırlaştırılsın ya da hiç biri kısırlaştırılmasın şeklinde kesin ve genel bir yargıya varılamayacak bir konudur.

Hayvan refahının sağlanabilmesi, evsiz kedi ve köpek sayısının azaltılabilmesi ve her kedi ve köpeğin sağlıklı ve sevgi dolu bir yaşama sahip olabilmesi için kısırlaştırmanın önemi tartışılmaz. Ancak her kedi ve köpek için kısırlaştırma kararı o hayvanın özellikleri göz önüne alınarak verilmelidir. Hayvanın fizyolojik ve psikolojik sağlığı, yaşı, yaşam koşulları, kısırlaştırma işleminde kullanılacak metod bu değerlendirmede ana kriterleri oluşturur.

Kedinizi ya da köpeğinizi kısırlaştırmayı düşünüyorsanız öncelikle veterinerinizden kedinizin ve köpeğinizin sağlık durumu hakkında ve veterinerinizin kullandığı kısırlaştırma metodu hakkında bilgi alın.

Kısırlaştırmada Kullanılan Yöntemler

Bugün dünyada desexing ve sterilizasyon yöntemi kullanılmakta. Son dönemlede erkek köpeklerde enjekte yöntemi kullanılmaya başlanmakla birlikte bu henüz yaygın bir metod değildir.

Desexing (Üreme Organlarının Çıkarılması): Dişilerde Ovariohisterektomi (OHE) yani yumurtalıkların ve rahmin alınması, erkeklerde testislerin çıkarılması uygulamasıdır. Herhangi bir medikal sorunu çözme amacıyla olmadığı sürece bu yöntemin üremeyi durdurmak amacıyla kullanımı tavsiye edilmemektedir. 

Sterilizasyon: Dişilerde ovariectomy (OE) yani sadece yumurtalıkların alınması , erkeklerde tüp ligasyonu ve vazektomi yöntemleriyle Vas deferens olarak bilinen iki tübüler yapının her birinden kısa bir segmentin çıkarılmasıdır. 

Zeuterin:  Zeuterin erkek köpeklerde kullanılan bir kısırlaştırma yöntemidir. Her iki testisin merkezine zeuterin enjekte edilir. Ameliyat gerektirmeyen bu basit yöntem neredeyse 20 yıldır varolmasına rağmen yaygın olarak kullanılmayan bir yöntem. 

Kullanılan Yöntemine Bağlı Olarak Kısırlaştırmanın Avantajları ve Dezavantajları

Zeutrinle kısırlaştırma henüz yaygın olarak kullanılan bir metot olmadığı için biz sadece desexing ve sterilizasyon yöntemlerini karşılaştıracağız.

Hayvan sağlığı konusunda çalışan bilimadamları, profesyoneller ve hayvan hakları aktivistleri, hayvan sağlığına zararları nedeniyle desexing uygulamasının tamamiyle sona erdirilmesini ve onun yerine sterilizasyon uygulamasına geçilmesini savunmaktalar.

Sterilizasyon uygulaması desexing yani üreme organlanırın tamamının çıkarılması yöntemine göre çok daha hafif bir operasyondur, hızlıdır, riski çok daha azdır. Avrupa’da bugün yaygın olarak kullanılmaya başkanan yöntem sterilizasyondur.

Desexing uygulaması özellikle fizyolojik gelişme tamamlanmadan yapıldığında ürolojik problemlere, metobolik sağlık sorunlarına, kemik gelişiminde problemlere, kalça çıkığı riskinin yükselmesine ve hayvan davranışlarına olumsuz etkisi vardır. Bu nedenle bu yöntemden yavaş yavaş vazgeçilmektedir.

Kısırlaştırmanın dişi kedi ve köpeklerde pyometra ve rahim kanseri riskini azalttığı, erkek köpeklerde ise testis düşmesini engellediğine dair araştırmalar olmakla birlikte bu araştırmaların kesinliği bugün yine tartışılan konular arasındadır. 

Bu kapsamdaki araştırmalara göre dişi kedi ve köpeklerde sterilizasyon yönteminin (OE) pyometra ve rahim kanseri riskini azaltma etkisi desexing ( Ovariohisterektomi-OHE) ile aynı orandadır.

Pyometralar yalnızca progesteronun etkisi altındaki gelişebilir. Progesteron yumurtalıklar tarafından yapılır, bu nedenle her iki yumurtalık tamamen çıkarıldığı ve progesteron içeren bir ilaçla tedavi edilmediği sürece (neredeyse hiç yapılmayan bir şey), bir pyometra oluşmayacaktır.

Bu noktada OHE’lerin daha etkin olduğu inancı yanlıştır. Ameliyat sırasında yanlışlıkla bir yumurtalık dokusu parçası bırakıldığında veya progesteron eksojen olarak verildiğinde, “güdük” pyometra (yani, OHE’den sonra kalan uterusun küçük kısmını içeren enfeksiyon)  görülebilir.

Kısırlaştırmanın Davranış Problemlerine Etkisi 

Kısırlaştırma toplumda hayvan davranış problemleri konusunda mucize tedavi gibi görülmekte. Bu anlayış mevcut problemlerin çözümüne yardımcı olmadığı gibi sorunların katlanarak artmasına neden olur.

Korku periyodunda olan bir hayvanın kısırlaştırılması mevcut korku, anksiyete, agresyon gibi problemlerin çözümüne katkı sağlamaz. Korku periyodunda yaşanan ameliyat travması sonucunda mevcut problemlerin derecesini artabilir ya da mevcut probleme farklı davranış problemleri eklenebilir.

Kısırlaştırmanın hayvan davranışları üzerine etkisi davranış problemine, problemin nedenine, hayvanın kısırlaştırılacağı yaşa ve içinde bulunduğu gelişim dönemine bağlı olarak değişir. 

Köpeklerde seksüel agresyon,  kedilerde işaretleme gibi sorunlar, problemin ana kaynağına bağlı olarak, sterilizasyon metoduyla doğru dönemde kısırlaştırılmasıyla azalabilir.  Davranış problemlerinin çözümü amacıyla kısırlaştırma düşünüldüğünde yapılması gereken ilk şey hayvan davranışları alanında çalışan bir uzmana danışmaktır.

Kısırlaştırma İçin İdeal Yaş Nedir?

Hayvan Davranışları Açısından

Hayvan davranışları açısından kedi ve köpekler ikinci korku periyodunda kısırlaştırılmamalıdır. Bu köpekler için genelde 6-14 aylık dönemin içinde gerçekleşir. Bu süreçte özellikle 1 haftalık dönem korku periyodunun en etkili olduğu dönemdir ve bu bir hafta 6-14 aylık dönemde herhangi bir haftaya denk gelebilir. Kedilerde korku periyodu birlikte ergenlik dönemine denk gelir ve köpeklerdeki korku periyoduyla benzerlik taşır.

Hayvan davranışları açısından kısırlaştırmada sterilizasyon metodu kullanılacaksa bunun 5-6 aydan önce ya da 18 aydan sonra yapılması tavsiye edilir.

Desexing metodu kullanılacaksa hormonların davranışlara olan etkisi göz önüne alınarak bunun 18’inci aydan sonra yapılması tavsiye edilir. Erken dönemlerde desexing metoduyla kısırlaştırılan hayvanlarda korku agresyonu ve anksiyete başta olmak üzere davranış problemlerine daha çok rastlanır.

Fizyolojik Açıdan

Fizyolojik anlamında ideal kısırlaştırma yaşı yine kullanılan metoda göre değişir.

Sterilizasyon yöntemi kullanılacaksa dişi kedi ve köpekler erken yaşlarda kısırlaştırılabilir. Genelde ilk menstrüasyon dönemine girmeden (menstrüasyon genelde 5-6 aylık olduklarında başlar) , erkek kedilerde işaretleme başlamadan (4-5 ay civarı) ve erkek köpekler ergenlik döneminde kısırlaştırma yapılır. 

Hayvan sağlığına olumuz etkilerinden yukarıda bahsettiğimiz desexing yönteminin fiziksel gelişim tamamlanmadan yapılması gelişimi olumsuz etkiler. Kemik yapısındaki gelişim bozukluğu nedeniyle kalça çıkığı problemlerinin artması, üriner sistemle ilgili sağlık problemleri, tiroid hastalıkları gibi sorunlara neden olur.Bu yönetem kullanılmak zorundaysa kısırlaştırma 18.aydan sonra yapılmalıdır. 

Kısırlaştırma Ne Zaman Yapılmaz

Evcil hayvanının kısırlaştırılması durumunda fizyolojik veya psikolojik sağlığını olumsuz etkileyecek bir probleminin olması durumunda kısırlaştırma yapılmaz.

Yine risk altında olan cinslerde, devam ettirilmesi istenen özel fiziksel veya davranış özelliği olan hayvanlarda cinsi, fiziksel özelliği ya da davranışı korumak anlamında kısırlaştırma tavsiye edilmez. Ancak burada hayvanın cinsi kadar hayvana bakacak kişinin özellikleri ve yaşam şartları önemlidir. Hayvana bakacak kişinin hayvan bakımı ve beslenmesi konusunda bilgili olması ve bu işle profesyonel olarak uğraşıyor olması, o cinsin tüm ihtiyaçlarını karşılayacak bir yaşam tarzına sahip olması gerekir.

Danimarka mastiffi Brooholmer köpeklerinin sayısı bu alanda profesyonel olarak çalışan kişilerin destekleriyle artırılmaya çalışılmaktadır. Yine Bloodhounds, otterhounds, kırmızı ve beyaz İrlanda setteri sayısı azalmakta olan köpek cinsleri arasındadır.

Kısırlaştırma Karşıtlarının Savunduğu Yanlış Billgiler

Kısırlaştırma karşıtı olan kişiler genelde aman bir kere anne ya da baba olsun, bu duyguyu bir kere tatsın gibi hayvan davranışlarını insanlaştıran bir yaklaşım içindeler. Hayvanlarda anne ve baba olma ihtiyacı insanlarda olduğu gibi psikolojik tatmin amacıyla bilinçli bir şekilde gerçekleşen bir durum değildir. Kısırlaştırılan hayvanlar yavru sahibi olmamaları nedeniyle herhangi bir pişmanlık ya da psikolojik eksiklik  hissetmezler. Anne ve baba olmamak hayvanların davranışlarına etkide bulunmaz.

Doğaları bu, üremek onların hakkı anlayışıyla kısırlaştırmaya karşı çıkmak yine aslında kendi doğasında hatalı bir argümandır. İnsanlarla yaşayan evcil hayvanların doğum yapma, doğan yavruların yaşama oranı evcil olmayan hayvanlara göre çok daha yüksektir. Doğada tek başlarına yaşayamayan ve yaşamları insanlara bağlı olan evcil hayvanların bakım sorumluluğu yine insanlardadır.

Bir kedi yaşamı boyunca 20’den fazla yavru kedi dünyaya getirir. Bu 20 kedinin her birinin 20den fazla yavru yapmasıyla birlikte sahipsiz ya da kötü şartlarda bakılan hayvan sayısı artar. Sonunda hayvanın doğası argümanıyla aslında doğal denge bozulur. Sokaklar acı çeken hayvanlarla dolar.

Kısırlaştırmak Sorumluluk Göstergesidir Tartışması

Kısırlaştırmanın sorumlu pet ebeveyni olmak ve hayvan refahı hakkında bilgi sahibi olmakla yakından bağlantısı vardır.

Hayvan üretimini gerektirecek bir alanda profesyonel( görev köpeği yetiştiricisi ve eğiticisi, hayvancılık, avcılık vb ) olarak çalışmıyorsanız, kısırlaştırmadığınız hayvanın ve üremesi durumunda tüm gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama garantisini veremiyorsanız , planlanmamış üremeyi engeleyecek sorumluğa sahip olamayacaksınız kısırlaştırmamak sorumsuzluktur.

Sağlık sorunları nedeniyle bir hayvanı kısırlaştırmamak ise sorumluluk göstergesidir.

Dünyada kötü şartlarda yaşayan milyarlarca kedi ve köpek var.  Sokaklar, barınaklar bir heves için alınan, üretilen ve sonra terkedilen kedi ve köpeklerle dolu. Üretmek yerine kısırlaştırmak, satın almak yerine sahiplenmek hayvan refahının sağlanması için yapılması gerekendir.

Kaynaklar

The Optimal Age for Spay/Neuter:

A Critical Analysis of Spay Neuter Literature Philip A. Bushby, DVM

Mississippi State University, Miss State, MS, USA

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fvets.2020.00388/full

https://www.petmd.com/blogs/fullyvetted/2011/dec/ohe_versus_oe-12182

https://healthypets.mercola.com/sites/healthypets/archive/2020/07/13/effects-of-spaying-and-neutering.aspx

https://www.pethealthnetwork.com/dog-health/dog-checkups-preventive-care/zeuterin-chemically-neutering-male-dogs

https://healthyandhappydog.com

https://www.acvs.org/small-animal/pyometra

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.